COĞRAFİ KONUM
Herhangi bir
noktanın dünya üzerinde kapladığı alana coğrafi konum denir.
ÖZEL
KONUM
Herhangi
bir yerin kıtalara, denizlere, dağ sıralarına, boğazlara ,komşu ülkelere,
ulaşım yollarına, yer altı ve yerüstü kaynaklarına göre olan
konumu ve yükseklik değerleri özel konumudur.
ÖZEL
KONUM ÜLKELERİN; jeopolitik
konumunu, iklimini, nüfusun dağılışını, yerleşme şartlarını
,turizm faaliyetlerini, ulaşım imkanını, ekonomik faaliyetlerini
etkiler.
TÜRKİYE'NİN ÖZEL KONUMU VE SONUÇLARI
Türkiye
Asya, Avrupa ,Afrika kıtalarını birbirine bağlayan önemli bir
kavşak noktasında kurulmuştur.
Asya
–Avrupa arasında bir köprü durumundadır.
Stratejik
önemi olan boğazlara sahiptir.
Petrol
bakımından zengin ülkelere komşudur.
Asya
Avrupa arasındaki en önemli ticaret ve ulaşım yolları
Türkiye’den geçer.
Ortalama
yükseltisi fazladır ve engebelidir. Bu durum tarım,
nüfus,
sanayi,
ulaşım ve yerleşmeyi
etkiler.
Türkiye’nin
gerçek yüzölçümü 814.578 km²
, izdüşüm yüzölçümü ise 779.452 km²
dir. Aradaki fark ülkemizin engebeli olmasından kaynaklanır.
Not
Bir
yerin gerçek yüzölçümü ile izdüşüm yüzölçümü arasında
fark fazla ise o yer
engebelidir (Doğu Anadolu,
Karadeniz ve Akdeniz
Bölgelerinde olduğu gibi). Fark az ise
düzlüktür (Marmara,
İç Anadolu ve G.Doğu Anadolu
bölgelerinde olduğu gibi).
MATEMATİK
KONUM
Matematik
Konum: Bir yerin enlem
ve boylamlara göre dünya üzerindeki yeridir. Bir başka
ifade ile Ekvator’a
ve Greenwich ‘e göre konumudur.
Bir
yerin matematik konumu ifade edilirken en
uç noktalar ifade
edilir.
Örneğin:
Türkiye 36° -42° kuzey enlemleri (paralelleri) ile
26°-45° doğu boylamları (meridyenleri) arasındadır.
PARALELLER
Ekvatora
paralel olarak 1°lik açı aralıklarıyla
çizildiği varsayılan dairelerdir.
Başlangıç
paraleli Ekvator'dur ve en büyük paralel
dairesidir (40.076km). Dünyanın şeklinden dolayı
Kutuplara gidildikçe çevre uzunlukları azalır.
Ekvator:
40 076 km
30º
: 34 700 km
60º
: 20 000 km
Kutuplara
eşit uzaklıktaki noktaların birleştirilmesiyle
elde edilen hayali çembere Ekvator
denir.
Ekvator yerküreyi Kuzey
Yarımküre
ve Güney
Yarımküre
olmak üzere iki eşit yarımküreye
böler.
90
tanesi Güney,
90
tanesi Kuzey
Yarımküre'de olmak üzere toplam 180
tanedirler.
İki
paralel arasındaki uzaklık
her yerde 111
km
dir.
Paralellerin
derecesi kuzey ve güneye doğru artar.
Ekvator’la
dönenceler arasında kalan paralellere alçak
enlemler;
dönenceler ile kutup daireleri arasında
kalan enlemlere orta
enlemler,
kutup daireleri ile kutup noktaları arasında
kalan enlemlere ise yüksek
enlemler
adı verilir.
 |
Bazı
paraleller özel isimler alırlar.
0°
paraleli Ekvator
23°
27’ kuzey
paraleli Yengeç Dönencesi
23°
27’ güney
paraleli Oğlak Dönencesi
66°
33’ kuzey
paraleli Kuzey Kutup Dairesi
66°
33’ güney
paraleli Güney Kutup Dairesi
90°
kuzey paraleli
Kuzey Kutup Noktası
90°
güney Paraleli
Güney Kutup Noktası
|
PARALEL FARKI İLE UZAKLIK HESAPLAMA
Paralel
farkı ile uzaklık hesaplanabilmesi için
bize verilen merkezler aynı
meridyen
üzerinde olmalıdır. Farklı meridyen yaylarında
olduğunda açı farkı ortaya çıkar ve iki
paralel arası 111 km den daha fazla olur.
Paralel
farkı bulunurken verilen merkezler aynı yarımkürede
ise büyük olan enlem derecesinden küçük
olan çıkarılır.
Farklı yarımkürede olurlarsa enlem
dereceleri toplanır.
 |
A-B=?
50-20=30 paralel farkı
30
x 111= 3330 km
B+D=?
20 +15=35 paralel farkı
35
x 111=3885 km
|
ENLEM
VE ETKİLERİ
ENLEM:
Yerkürede herhangi bir noktanın ekvatora olan uzaklığının
açı cinsinden değeridir.
Güneş
ışınlarının düşme açısı kutuplara doğru
küçülür. Işınların atmosferdeki yolu uzar.
Tutulma artar ve sıcaklık ta kutuplara doğru azalır.
Denizlerin
sıcaklığı ve tuzluluğu kutuplara doğru azalır.
İklim
ve bitki örtüsü kutuplara doğru değişir.
Not
Enlem
farkı arttıkça iklim
ve bitki çeşitliliği
artar. KYK’de görülen iklim ve bitki türlerinin
benzeri GYK’de görüldüğü için iki yarımkürede
uzanan alanlardan sadece birisi alınır.. Özellikle
iklim ve bitki çeşitliliği Ekvatoral ve Kutup kuşağı
arasındaki geçiş özelliği taşıyan Orta kuşakta
artmaktadır.
 |
 |
Tarımın
yükselti sınırı,
toktağan kar sınırı
(Daimi kar sınırı), Orman
üst sınırı ve yerleşme sınırı kutuplara doğru
azalır.
Akarsuların
donma süresi kutuplara doğru uzar.
Gece
gündüz arasındaki zaman farkı kutuplara doğru
artar.
Dünyanın
çizgisel dönüş hızı kutuplara doğru azalır.
Aynı Enlem Üzerindeki Merkezlerde Ortak Özellikler
Ekvatora
ve kutuplara eşit uzaklıktadırlar.
Güneş
ışınlarını aynı açıyla alırlar.
Gece-
gündüz süreleri birbirine eşittir.
Dünyanın
çizgisel dönüş hızı aynıdır.
Aynı
iklim kuşağındadırlar. Fakat aynı iklim
özelliği görülmeyebilir (özel konumdan
dolayı).
İki
meridyen arasındaki mesafe aynıdır.
Aynı
tarihlerde aynı mevsim yaşanır
MERİDYENLER
Paralelleri
dik olarak kesen ve kutuplarda birleşen
hayali dairelere meridyen daireleri
denir
MERİDYENLERİN
ÖZELLİKLERİ
Başlangıç
meridyeni Greenwhic’ tir. Greenwhic’in
180 batısında ve
180 doğusunda olmak üzere 360
tane meridyen yayı vardır. Tam daire
olarak 180 adettir.
 |
Aynı
meridyen üzerindeki bütün
noktalarda yerel
saat
aynıdır.
Ayrıca
21
Mart-23 Eylül
günlerinde de güneş aynı anda doğar
ve batar.
|
Aralarındaki
uzaklık sadece Ekvator
üzerinde 111 km’dir.
Dünyanın
şeklinden dolayı Kutuplara
gidildikçe bu uzaklık azalır.
Bundan
dolayı aynı mesafe doğu-batı yönünde gidildiğinde Ekvatora
yakın yerlerde geçilen meridyen sayısı azdır.
|
İki
Meridyen arası uzaklık
0°
Ekvator: 111
km
30°
enlemi:
96 km
40°
enlemi:
85 km
60°
enlemi:
55 km
80°
enlemi:
19 km
90°
enlemi:
0 km
|
İki
meridyen arasındaki yerel saat farkı her yerde 4
dakikadır. Dünya’nın
kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşünün 24 saat olmasından
dolayı 24x60 =
1440 dak. 1440/360 = 4 dak.).
Not
Meridyenler
arasındaki uzaklık kutuplara doğru azalmasına rağmen yerel
saat farkı aynıdır. Bu durumun sebebi, çizgisel hızın
kutuplara doğru azalmasıdır.
Kutuplarda
birleştikleri için meridyen yayları eşit uzunluktadır(
20 004 km )
BOYLAM
VE ETKİLERİ
Boylam:
Herhangi bir noktanın başlangıç meridyenine olan uzaklığının
açı cinsinden değeridir.
Boylamın
tek etkisi yerel saat
farkları oluşturmasıdır.
