KITA OLUŞUMU (EPİROJENEZ) HAREKETLERİ
Yer kabuğunda
meydana gelen geniş alanlı alçalma ve yükselme hareketlerine epirojenez
denir.
Bir yerde
epirojenik hareketlerin olabilmesi için izostatik
dengenin bozulması gerekir.
İzostatik
denge: Katı haldeki yer kabuğunun sıvı
haldeki manto üzerinde batmadan kalabilmesine denir.
İzostatik
Dengeyi Bozan Faktörler
Karalarda aşınmanın,
denizlerde birikmenin fazla olması,
İklim değişmeleri,
Dağ oluşumu
hareketleri ve volkanizmadır.
EPİROJENEZ
SONUCUNDA;
Jeoantiklinal
(Kıta) ve jeosenklinal
(okyanus) meydana gelir.
Deniz
ilerlemesi (Transgrasyon)
ve deniz gerilemesi
(Regrasyon) meydana gelir.
Deniz
gerilemesi var ise akarsuyun yatak eğimi ve aşındırma gücü
artar.
Kıyı şekilleri
yüksekte veya kara içlerinde kalmış ise deniz gerilemesi olmuştur.
Deniz
ilerlemesinin görüldüğü yerde akarsuyun ağız kısmı deniz
suları altında kalır. Akarsuyun enerji potansiyeli azalır
ve biriktirme yapar.
Eğer bir
yerde akarsu vadisi deniz içinde de devam ediyorsa; deniz
ilerlemesinden bahsedilebilir.
Türkiye’de
epirojenez sonucunda , Anadolu
yarım adası yükselirken;
çevresindeki Akdeniz ,Ege,
Karadeniz çanakları ile Ergene
havzası
ve Çukurova
çökmektedir.
Dördüncü
zamanın başında bugünkü Ege Denizinin yerinde bulunan Egeid
karasının epirojenik
hareketlerle çökmesiyle Ege Denizi oluşmuştur.
Dünya
üzerinde ise İskandinavya
yarımadası ve Kanada
yükselirken ,
Almanya
ve Hollanda çökmektedir.
Epirojenez
yer yüzünü en uzun sürede şekillendiren iç kuvvettir.
Epirojenez
sonucunda yer şekillerinin genel yapısında değişme olmaz.
Yurdumuzun
iç kesimlerinde yüksek düzlüklerin bulunması, III. Zaman
sonlarında deniz seviyesine yaklaşan
yerlerin (peneplen), IV. Zaman başlarında tekrar
yükselmesinin sonucudur.