Yüksek basınçtan
alçak basınca doğru olan yatay hava hareketidir.
Birbirine yakın
iki merkezde sıcaklık farkı oluşması durumunda görülecek ilk olay rüzgarın
esmeye başlamasıdır.
RÜZGARIN
HIZINDA ETKİLİ FAKTÖRLER
Basınç farkı
arttıkça rüzgarın hızı ve şiddeti de artar.
2.BASINÇ
MERKEZLERİ ARASINDAKİ YATAY UZAKLIK
Basınç farkı
eşit ise, yatay mesafede yol uzadıkça sürtünme artar,hız azalır.
Bundan dolayı izobarların sık geçtiği yerde rüzgarın hızı fazla
iken , seyrek geçtiği
yerde hız azdır.
Yer
şekilleri rüzgara yön verirken , aynı zamanda hızını da
etkilerler. Ör. Engebeli bir alanda rüzgar engelin gerisinde daha
yavaş eser. Dar bir vadiden geçerken, sıkışır,sürtünme alanı
daralır,hızı artar.
4.DÜNYANIN
EKSENİ ÇEVRESİNDEKİ HAREKETİ
Dünyanın
dönüş hızının arttığı alanlarda rüzgarlar daha fazla
sapmaya uğrar.Yolu uzar ,hızı azalır.
RÜZGARLARIN
ESME YÖNÜNÜ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
1.Basınç
merkezlerinin konumu: Rüzgarlar
her zaman yüksek basınçtan alçak basınca doğru eserler.
2.Dünyanın
ekseni çevresindeki hareketi:
Bu hareketten dolayı rüzgarlar
K.Y.K.’ de sağa, G.Y.K. ‘ de sola doğru saparak eserler
Sıradağlar,
boğazlar, derin ve uzun vadiler rüzgarların gerçek yönlerini değiştirirler.
Rüzgarlar
yatay yönde yer şekillerinin uzanış doğrultusuna
uygun eserler. Rüzgarlar boğaz
ve vadide belirli bir doğrultuda
daha fazla eserken,
engebesiz alanlarda ise; bütün
yönlerden az-çok eşit eser.
Bir yerde rüzgarın
esme sıklığını gösteren diyagrama rüzgar
frekans gülü denir.
Rüzgar frekans gülüne bakarak ; yer
şekillerinin uzanış doğrultusu
ve hakim rüzgar yönü hakkında bilgi elde edilebilir.
Herhangi bir
yerde rüzgarın yıl içinde en fazla estiği yöne hakim
rüzgar yönü denir.
RÜZGAR
ÇEŞİTLERİ
SÜREKLİ
RÜZGARLAR
|
 |
30°
enlemlerindeki Dinamik
Y.B. alanlarından
Ekvatoral A.B alanına
doğru esen rüzgarlardır.
Doğu
yönlü oldukları için Tropikal Kuşak karalarının doğusuna
sürekli olarak yağış bırakırlar.
Ekvatorda
yükselerek üstten 30 °
enlemlerine doğru esen rüzgarlara Ters Alizeler denir.
Bu rüzgarlar dönenceler civarında alçalarak çöllerin
oluşmasına neden olurlar.
|
 |
BATI
RÜZGARLARI
30°
enlemlerindeki Dinamik
Y.B. alanlarından 60°
enlemlerindeki Dinamik
A.B. alanlarına doğru
esen rüzgarlardır.
Batı
yönlü olduklarından Ilıman Kuşak karalarının batısına
sürekli bol yağış bırakırlar.
|
|
|
Kutuplardaki
Termik Y.B
alanlarından 60°
enlemlerindeki Dinamik
A.B merkezlerine doğru
esen rüzgarlardır.
60
enlemlerinde Batı Rüzgarları ile karşılaşarak
cephe oluşumuna neden olurlar.
Sürekli
rüzgarlar yıl boyunca aynı yönde eserler ve okyanus
akıntılarına neden olurlar.
|
MUSON
( MEVSİMLİK ) RÜZGARLARI
Birbirine
komşu kıta ve okyanusların mevsimlik ısınma farkından doğan
rüzgarlardır. Yazın denizden karaya, kışın karadan denize doğru
esen devirli rüzgarlardır.
Kış
Musonu: Kış
mevsiminde daha soğuk olan karalarda
yüksek basınç
alanı oluşur. Denizler
ise karalara göre daha sıcak olduğundan alçak
basınç alanı durumundadır.
Bu basınç farkından dolayı karadan denize doğru
rüzgarlar eserler. Bu rüzgarlara Kış Musonları adı verilir.
Kış
Musonları kara kaynaklı olduğu için soğuk ve kurudurlar .Yağış
getirmezler.
Yaz
Musonu: Yaz mevsiminde
karalar üzerinde alçak basınç alanı, denizler üzerinde
yüksek basınç alanı oluşur. Bu basınç farkından
dolayı okyanuslar üzerinden , karalar üzerine doğru
rüzgarlar eserler. Bu rüzgarlara Yaz
Musonu denir.
Deniz
ve okyanuslardan kaynaklandıkları için bol nem taşırlar ve
geçtikleri yerlere de bol yağış bırakırlar.
Not:
Dünyanın en fazla yağış alan yeri Muson Asya'sında Çerapunçi
(Hindista'nın K.Doğusundadır.
Yıllık ortalama 12.000 mm yağış alır.) dir.
Görüldüğü
yerler: Güney ve Güneydoğu
Asya, Avustralya’nın kuzeyi , Doğu Afrika’da Madagaskar adası çevresi,
Meksika ve Gine Körfezi kıyılarıdır.
Not:
Etkili olduğu adalara sürekli olarak denizler üzerinden
geldiği için bütün yıl boyunca yağış bırakırlar.
ör.; Endonezya
ve Malezya
YEREL
RÜZGARLAR
MELTEMLER
Günlük
sıcaklık ve basınç farkından doğarlar. Hızları azdır.
Etki alanları dardır (25-30 km). İklim üzerinde hiçbir
etkisi yoktur. Sadece deniz meltemi denizden geldiği için
havayı biraz serinletir.
Kara-Deniz
Meltemleri
Kara
ve denizlerin günlük ısınma farkı sonucu oluşurlar.
Gündüz
deniz meltemi, gece kara meltemi oluşur. Ege
kıyılarında yazın öğleden
sonra denizden esen İmbat
rüzgarı deniz meltemine örnektir.
NOT
Deniz
meltemi kısa mesafelerden sıcak karaya doğru estiği
için yağış bırakmaz. Sadece havayı serinletir.
Dağ
ve Vadi Meltemi
Dağ ve vadilerin
farklı ısınması sonucu oluşurlar. Bunda nem
oranlarının farklı olması etkilidir.
Dağlarda nem
oranı az olduğundan vadi ve ovalara göre daha erken ısınır, daha erken
soğur. Gündüz vadi meltemi, gece ise dağ meltemi olur.
NOT:
Muson rüzgarları ile meltem rüzgarları arasındaki benzerlik devirli
olmalarıdır.
SICAK
YEREL RÜZGARLAR
Bir dağ
yamacını aşarak diğer yamaçtan aşağı doğru esen rüzgarın sıcaklığı
artar. Çevrede nem açığı oluşur. Bitkilerde kurutucu etki yapan bu
tip rüzgarlara Föhn rüzgarları
denir.
Bu rüzgarların
oluşmasında yer şekilleri
etkilidir.
Rüzgarlar
geldikleri yerin sıcaklığını gittiği yere taşırlar. Föhn rüzgarları
bu genellemeye uymaz.
Türkiye’de
daha çok Kuzey Anadolu
dağları ile Toros
dağlarında etkilidir. Dünya
üzerinde ise en fazla İsviçre
Alplerinde görülür.
Sirokko:
Büyük Sahradan İtalya’nın
güneyine doğru esen sıcak ve kuru rüzgardır. Akdeniz’den geçerken
nem aldığından İtalya’nın güney kıyılarına yağış bırakır.
Hamsin:
Libya ve Mısır’dan Akdeniz’in doğusuna doğru esen sıcak ve kuru rüzgardır.
Yurdumuzda ise;
G.Doğudan gelen Samyeli (Kesişleme), güneyden gelen Kıble ve G.Batıdan
gelen Lodos rüzgarları sıcak yerel rüzgarlardandır
SOĞUK
YEREL RÜZGARLAR
Mistral:
Kışın ve ilkbaharda Fransa’dan Akdeniz’e doğru esen soğuk rüzgardır.
Bora:
Dalmaçya kıyılarının gerisindeki dağlardan Akdeniz’e
doğru esen soğuk rüzgardır.
Krivetz:
Romanya’dan Karadeniz’e
doğru esen soğuk rüzgardır.
Ayrıca Türkiye'de
K.Batıdan esen Karayel, Kuzeyden esen Yıldız ve K.Doğudan esen
Poyraz rüzgarları soğuk rüzgarlara örnektir.
Etezyen:Ege
kıyılarına yazın kuzeyden esen soğuk rüzgardır. Asor
Y.B etkisiyle oluşur.
TROPİKAL
RÜZGARLAR
Tropikal
kuşakta ani basınç düşmesi
ile oluşan çok şiddetli rüzgarlardır. Bu rüzgarlara
Hurricane, Tornado, Kasırga,Hortum gibi isimler verilir.
TÜRKİYE'DE
ETKİLİ OLAN RÜZGARLAR
Türkiye Batı rüzgarları
kuşağındadır.Ancak yer şekillerinden dolayı bu rüzgarların etkisi görülmez.
Yurdumuz daha çok yerel rüzgarların etkisindedir.
